Farba oddychająca do ścian – co z tych haseł jest prawdą

Ściana nie oddycha przez farbę, tylko przez kratkę wentylacyjną. Przez całą przegrodę zewnętrzną, razem z tynkiem, gładzią i powłoką malarską, ucieka od 0,5 do 3 procent wilgoci wytwarzanej w mieszkaniu. Reszta, czyli 97-99 procent, musi wyjść wentylacją i żadna emulsja tego nie zmieni.

Farba oddychająca do ścian to najstarsze i najlepiej zarabiające hasło w całej branży malarskiej. Stoisz przy regale w Castoramie albo Leroy Merlin, patrzysz na puszki obklejone obietnicami o powłoce antysmogowej i jonizacji powietrza, a cena zamiast standardowych 35-50 zł za litr skacze do 110, 150, a przy niektórych markach nawet 160 zł. Sprzedawca mówi o przełomie technologicznym i o zdrowiu dzieci, bo tak ma napisane w szkoleniu produktowym.

Przez dwadzieścia lat na budowach widziałem, jak te hasła przychodzą i odchodzą, a problemy z grzybem w narożnikach zostają te same. Poniżej rozbieram trzy najpopularniejsze obietnice z puszek: paroprzepuszczalność, fotokatalizę i jonizację. Pokazuję, co z tego ma pokrycie w fizyce budowli, ile kosztuje różnica przy malowaniu domu 120 m2 i na jakie parametry patrzeć zamiast na grafikę na etykiecie. Wybór farby zajmuje 20 minut przy półce, jeśli wiesz, czego szukać.

Czy farba oddychająca do ścian faktycznie przepuszcza wilgoć?

Przepuszcza, ale w skali, która nie ma znaczenia dla mikroklimatu w pokoju. Oddychanie ściany to w języku technicznym dyfuzja pary wodnej przez przegrodę, mierzona współczynnikiem oporu dyfuzyjnego Sd, podawanym w metrach.

Norma PN-EN 1062-1 dzieli powłoki na trzy klasy: V1 o wysokiej paroprzepuszczalności, gdzie Sd jest mniejsze niż 0,14 m, V2 średniej i V3 niskiej, powyżej 1,4 m. Różnica między farbą silikatową a zwykłą akrylową jest realna i mierzalna. Kłopot w tym, że farba to ostatnia warstwa w układzie, który ma pod spodem cztery inne.

Typowa ściana w mieszkaniu wygląda tak: pustak albo żelbet, na to tynk cementowo-wapienny lub gipsowy, na to gładź polimerowa, potem grunt, który z definicji zmniejsza chłonność podłoża, i dopiero na końcu dwie warstwy farby. Nakładanie na taki układ powłoki paroprzepuszczalnej i liczenie na efekt przypomina zakładanie bawełnianej koszulki pod płaszcz przeciwdeszczowy z folii. Warstwa o najwyższym oporze dyfuzyjnym rządzi całością, a nie ta, którą widzisz.

Mam na to konkretny przykład z Kielc. Właścicielka mieszkania w bloku z lat siedemdziesiątych pomalowała sypialnię farbą z dużym napisem o oddychaniu, płacąc 120 zł za litr, bo w narożniku przy oknie co zimę wychodziła czarna plama. Po dwóch sezonach plama wróciła w tym samym miejscu. Przyczyną była zaklejona kratka wentylacyjna w kuchni i okna bez nawiewników, więc wilgotność względna w mieszkaniu trzymała się w okolicach 70 procent zamiast zalecanych 40-60. Odklejenie kratki i wstawienie dwóch nawiewników za 260 zł rozwiązało to, czego nie ruszyła farba za 600 zł.

Kiedy paroprzepuszczalność farby naprawdę ma znaczenie?

Na elewacjach, na murach zabytkowych i wszędzie tam, gdzie pod farbą nie ma szczelnych warstw. Tam różnica między Sd 0,05 m a 1,5 m decyduje o tym, czy tynk odpadnie po trzech zimach.

Farby silikatowe wiążą się z podłożem mineralnym chemicznie, przez krzemianowanie, i przepuszczają parę praktycznie bez oporu. Sensowne są na tynkach wapiennych, na cegle, w budynkach z lat trzydziestych, gdzie mur odprowadza wilgoć gruntową na zewnątrz. Farba wapienna działa podobnie, dodatkowo ma odczyn zasadowy o pH powyżej 12, co realnie hamuje rozwój pleśni na powierzchni. Kosztuje 30-60 zł za litr i w tych zastosowaniach jest wyborem technicznym, a nie marketingowym.

W nowym mieszkaniu z gładzią polimerową i szczelnymi oknami sytuacja jest odwrotna. Dopłacanie 60 zł na litrze za deklarowaną paroprzepuszczalność, gdy pod spodem leży zagruntowana gładź o Sd rzędu 2-4 m, jest wydatkiem bez pokrycia w efekcie. Przy okazji: deklarowana wydajność farby z litra rozjeżdża się z rzeczywistością w podobny sposób, tylko tam producent gra chłonnością podłoża zamiast fizyką dyfuzji.

Czy farba oddychająca do piwnicy rozwiąże problem wilgoci?

Nie, jeśli woda podchodzi od strony gruntu. Farba oddychająca do piwnicy działa wyłącznie jako warstwa, która nie zatrzymuje pary od strony pomieszczenia, i nic ponadto.

W piwnicy zwykle występują dwa różne zjawiska. Pierwsze to podciąganie kapilarne, kiedy woda wędruje w górę muru z fundamentu przy braku lub uszkodzeniu izolacji poziomej, dochodząc do wysokości 50-150 cm nad posadzką. Drugie to kondensacja pary z powietrza na zimnej ścianie, latem najgorsza, bo ciepłe wilgotne powietrze wpada do chłodnego pomieszczenia i skrapla się na murze.

Na podciąganie kapilarne pomaga wyłącznie przecięcie drogi wody: iniekcja krystaliczna albo ciśnieniowa, koszt 150-350 zł za metr bieżący ściany, plus tynk renowacyjny. Na kondensację pomaga wentylacja i osuszacz o wydajności 10-20 litrów na dobę, do kupienia za 700-1500 zł. Farba mineralna nałożona na taką ścianę pozwoli murowi schnąć, ale sama go nie osuszy. Malowanie wilgotnej piwnicy zwykłą farbą akrylową to natomiast przepis na łuszczącą się powłokę w ciągu jednego sezonu.

Czy farba antysmogowa czyści powietrze w pokoju?

W komorze laboratoryjnej pod lampą UV tak, w twoim salonie praktycznie nie. Mechanizm nazywa się fotokatalizą i opiera się na dwutlenku tytanu, który pod wpływem promieniowania ultrafioletowego rozkłada tlenki azotu i związki organiczne.

Sama reakcja jest opisana naukowo i nikt jej nie kwestionuje. Kwestionuje się warunki, w których miałaby zachodzić w mieszkaniu, a tych jest trzy i każdy wystarczy, żeby zabić efekt.

• Brak promieniowania UV wewnątrz. Nowoczesne szyby z powłoką niskoemisyjną odcinają większość UV-A i UV-B, a w pokoju od północy albo za roletą nie ma go w ogóle. Bez ultrafioletu fotokatalizator jest zwykłym białym pigmentem.
• Kurz i tłuszcz. Po 3-6 miesiącach ściana pokrywa się warstwą pyłu i aerozolu kuchennego. Ta warstwa odcina dostęp światła i cząsteczek do kryształków dwutlenku tytanu.
• Zasięg. Pomalowana ściana nie zasysa powietrza. Reakcja zachodzi w cienkiej warstwie przyściennej, a przez pokój o kubaturze 50 m3 powietrze krąży zbyt wolno, by kontakt był istotny.

Dopłata rzędu 300-400 zł na jednym wiadrze za składnik, który przestaje działać pod pierwszą warstwą domowego kurzu, jest po prostu złym wydatkiem. Fotokataliza sprawdza się na elewacjach i w tunelach drogowych, gdzie UV jest za darmo i deszcz zmywa powierzchnię – tam ma sens i tam została przebadana.

Czy farba jonizująca i powłoki ze srebrem działają?

Srebro działa, ale tylko na powierzchni ściany. Farba jonizująca to natomiast obietnica bez pokrycia w fizyce.

Związki srebra dodane do powłoki hamują rozwój bakterii i pleśni na samej ścianie i jest to udokumentowane. Malowanie takim produktem korytarza w przychodni czy gabinetu zabiegowego ma uzasadnienie. Powłoka nie jest jednak sterylizatorem powietrza – bakteria po drugiej stronie pokoju nie zginie dlatego, że na ścianie wisi farba z jonami srebra. Dopłata wynosi zwykle 20-40 zł na litrze. W samym gabinecie i tak nie rozstrzygną tego jony, tylko papiery i klasa szorowania – jakie farby w gabinecie lekarskim przechodzą odbiór Sanepidu, rozpisałem punkt po punkcie.

Z jonizacją sprawa jest prostsza. Producenci dodają minerały w rodzaju turmalinu i deklarują stałą emisję jonów ujemnych. Żeby minerał emitował je w mierzalnej ilości, musi dostać energię: nacisk mechaniczny, wysoką temperaturę albo tarcie. Nieruchoma powłoka na ścianie w salonie żadnej z tych rzeczy nie ma. Do tego wystarczy włączony telewizor albo komputer, żeby lokalna jonizacja dodatnia od razu przykryła śladowy efekt ze ściany.

Ile kosztuje magiczna farba i co kupisz za tę różnicę?

Przy domu o powierzchni 120 m2 różnica sięga 3500-5000 zł. Do policzenia potrzeba dwóch liczb: powierzchni do malowania i zużycia na dwie warstwy.

Dom 120 m2 to jakieś 320 m2 ścian i sufitów. Przy wydajności 10-12 m2 na litr na jedną warstwę i przy malowaniu dwukrotnym schodzi około 50 litrów farby nawierzchniowej.

Za zaoszczędzone 4000 zł kupisz oczyszczacz powietrza z filtrem HEPA H13 za 1500-2500 zł, który wyłapuje 99,97 procent cząstek o wielkości 0,3 mikrometra, i komplet nawiewników higrosterowanych do wszystkich okien za 800-1200 zł. Te dwie rzeczy załatwiają jednocześnie smog i wilgoć, czyli dokładnie to, co obiecuje etykieta. Zostaje jeszcze na porządny grunt.

Na jakie parametry patrzeć zamiast na hasła?

Na trzy liczby z tylnej etykiety, które producent musi podać, bo wymagają tego normy. Zajmuje to minutę i rozstrzyga zakup lepiej niż cała grafika z przodu puszki.

1. Klasa odporności na szorowanie na mokro wg PN-EN 13300. Skala idzie od 1 do 5, gdzie 1 jest najlepsza. Na ściany w kuchni, przedpokoju i pokoju dziecka bierz klasę 1, na sufit wystarczy 2 lub 3.
2. Klasa krycia, też wg PN-EN 13300, w skali od 1 do 4. Klasa 1 oznacza pełne krycie przy zużyciu do 7 m2 na litr i realnie oszczędza jedną warstwę roboty.
3. Zawartość lotnych związków organicznych. Dobra farba wewnętrzna mieści się poniżej 10 g na litr, najlepsze schodzą poniżej 1 g. Szukaj oznaczenia EU Ecolabel albo atestu higienicznego.

Do pokoju dziecka dochodzi jeszcze kilka warunków wykraczających poza samą zmywalność – zebrałem je w tekście o tym, jaką farbę wybrać do pokoju dziecka, bo tam liczy się także zapach i czas wietrzenia po malowaniu. A jeśli masz w domu grzyb w narożniku albo skropliny na szybach, żadna farba tego nie naprawi. Sprawdź drożność kratek i rozważ nawiewniki, bo to jest leczenie przyczyny. Widzieliście na puszkach jeszcze inne kwiatki? Wrzućcie w komentarzu, chętnie je rozbiorę.

Najczęstsze pytania o farby z magicznymi hasłami

Czy farba oddychająca chroni przed pleśnią w łazience?

Nie w takim stopniu, w jakim sugeruje etykieta. Pleśń w łazience bierze się z pary, która nie ma jak wyjść, więc rozwiązaniem jest wentylator wyciągowy o wydajności 90-100 m3 na godzinę za 100-250 zł. Farba z dodatkiem biobójczym opóźni pojawienie się plam o kilka miesięcy, ale przy zablokowanej wentylacji wróci tak samo.

Czym różni się farba ceramiczna od zwykłej lateksowej?

Dodatkiem mikrosfer ceramicznych, które podnoszą twardość powłoki i odporność na szorowanie. W praktyce różnica sprowadza się do klasy 1 zamiast klasy 2 i do ceny wyższej o 10-20 zł na litrze. W przedpokoju i kuchni to dopłata, która się zwraca, w sypialni nie ma znaczenia.

Czy warto kupować farbę z atestem PZH?

Atest higieniczny potwierdza, że produkt nadaje się do stosowania w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi, i praktycznie każda farba wewnętrzna renomowanej marki go ma. Jako kryterium wyboru niewiele wnosi, bo nie różnicuje produktów. Więcej powie ci zawartość LZO podana liczbowo.

Ile farby potrzeba na pokój 20 m2?

Około 12-15 litrów na dwie warstwy, licząc ściany i sufit przy wysokości 2,6 m. Przy chłonnym, świeżo szpachlowanym podłożu dolicz 20 procent zapasu i zagruntuj przed malowaniem, bo bez gruntu pierwsza warstwa wsiąka nierównomiernie i wychodzą smugi.

Czy farba antysmogowa ma jakiekolwiek zastosowanie?

Na elewacjach przy ruchliwych ulicach i w obiektach z silnym oświetleniem UV. Tam fotokataliza dostaje światło i mycie deszczem, więc mechanizm działa tak, jak opisano w badaniach. We wnętrzu mieszkania te warunki nie występują i dopłata 300-400 zł na wiadrze nie ma uzasadnienia.

Co realnie obniża wilgotność w mieszkaniu?

Sprawna wentylacja i przepływ powietrza między pomieszczeniami. Kratka wywiewna musi mieć drożny kanał, a pod drzwiami wewnętrznymi potrzeba szczeliny 1-2 cm albo kratki nawiewnej, inaczej powietrze nie ma jak dopłynąć do wyciągu. Docelowa wilgotność względna to 40-60 procent i sprawdzisz ją higrometrem za 30-60 zł, zanim wydasz cokolwiek na farbę.

Powiązane artykuły

Farba z jonami srebra – jak działa i kiedy przestaje

Farby w gabinecie lekarskim – jak przejść odbiór Sanepidu

Malowanie okien PCV – czy wolno i kiedy się opłaca

Farba do basenu betonowego – chlorokauczuk na stal i beton