Pierwsze chłody to moment, w którym zimny grzejnik w salonie przestaje być abstrakcją. Z mojego doświadczenia większość jesiennych awarii wynika z prostej domowej ignorancji, którą da się naprawić w kilkanaście minut. Zamiast czekać na przymrozek i szukać hydraulika z terminem za trzy tygodnie, sprawdź, jak usunąć powietrze z układu i wyregulować ciśnienie w piecu. Odpowietrzanie grzejników i uzupełnianie wody w instalacji to rutynowe zadanie, z którym poradzi sobie każdy domownik.
Spis treści:
- Skąd bierze się powietrze w grzejniku
- Kolejność odpowietrzania grzejników w domu piętrowym
- Klucz do odpowietrznika i co podłożyć pod zawór
- Ciśnienie w instalacji – jakie powinno być
- Uzupełnianie wody krok po kroku
- Grzejnik zimny mimo odpowietrzenia – co dalej
- Najczęstsze pytania o odpowietrzanie grzejników
Skąd bierze się powietrze w grzejniku
Woda krążąca w rurach i grzejnikach nie jest czystym H2O, lecz bogatą w minerały cieczą, która pod wpływem rosnącej temperatury uwalnia rozpuszczone w niej gazy.
Procesy korozyjne i uwalnianie gazów z nowej wody
Każde uzupełnienie świeżej wody z wodociągu wprowadza do układu setki pęcherzyków tlenu i azotu, które w trakcie pracy kotła wędrują ku górze instalacji. Tlen wchodzi w reakcję chemiczną ze ściankami stalowych grzejników lub aluminiowych paneli, powodując powstawanie mikroskopijnych ognisk korozji oraz wydzielanie wodoru. W efekcie w najwyższych punktach domu gromadzi się poduszka gazowa, która blokuje swobodny przepływ ciepłej cieczy.
Dlaczego zapowietrzenie podnosi rachunki za ogrzewanie
Kiedy górna połowa grzejnika jest zimna, a dół parzy, efektywna powierzchnia oddawania ciepła spada nawet o połowę. Wielokrotnie widziałem, jak domownicy rozkręcali termostaty na maksimum, dziwiąc się, że rachunki za gaz lub węgiel rosną, a w salonie nadal panuje chłód. Usunięcie powietrza przywraca pełną moc grzewczą w kilka chwil, bez zużywania dodatkowej energii.
Kolejność odpowietrzania grzejników w domu piętrowym
Wybór kolejności usuwania powietrza zależy od tego, czy mieszkasz w parterowym domku, czy w budynku wielokondygnacyjnym.
Zasada pracy układu otwartego i zamkniętego
W większości nowoczesnych domów jednorodzinnych instalacja działa w układzie zamkniętym z przeponowym naczyniem wzbiorczym i pompą obiegową. W takim systemie ciśnienie rozchodzi się równomiernie, ale pęcherzyki gazu i tak naturalnie uciekają do najwyższych pomieszczeń na poddaszu. Zawsze zaczynaj prace od grzejników położonych najniżej, przechodząc stopniowo coraz wyżej.
Od parteru do poddasza, nigdy odwrotnie
Z mojego doświadczenia najlepiej sprawdza się metoda sekwencyjna: wyłącz najpierw pompę obiegową na kotle, odczekaj około dwudziestu minut, aż woda się uspokoi, a następnie zacznij od najniższej kondygnacji. Dzięki temu wypchniesz pęcherzyki w górę instalacji, a końcowego odpowietrzenia dokonasz w łazience na poddaszu. Po całej operacji ponownie włącz pompę obiegową i sprawdź ciśnienie na manometrze.
Klucz do odpowietrznika i co podłożyć pod zawór
Zabawa z odpowietrznikiem bez przygotowania potrafi skończyć się zalaniem drogich paneli podłogowych czarną, pełną rdzy wodą kotłową.
Różnice między odpowietrznikami ręcznymi a automatycznymi
Tradycyjne grzejniki płytowe i aluminiowe mają na bocznych korkach małe zaworki mosiężne, które odkręca się kwadratowym kluczykiem lub płaskim śrubokrętem. Koszt takiego kluczyka w markecie to pięć do dziesięciu złotych, więc warto mieć go w domowej skrzynce narzędziowej. W nowoczesnych instalacjach montuje się też pionowe odpowietrzniki automatyczne, które same wypuszczają gaz, ale raz na kilka lat potrafią się zaciąć i zacząć cieknąć.
Ochrona paneli i podłóg przed czarną wodą kotłową
Zawsze przed odkręceniem zaworka przygotuj szmatkę oraz płaskie, szerokie naczynie, na przykład metalowy kubek albo ucięty słoik. Gdy zluzujesz gwint o maksymalnie jedną czwartą obrotu, usłyszysz syczenie uchodzącego powietrza, po czym pojawią się pierwsze krople wody. Nie wykręcaj śrubki do końca, bo woda pod ciśnieniem potrafi wystrzelić na odległość metra, brudząc ścianę i podłogę trudną do usunięcia mazią.
Ciśnienie w instalacji – jakie powinno być
Każde usunięcie powietrza z grzejników powoduje spadek objętości cieczy w układzie, co przekłada się na wskazania manometru przy piecu. Poniższa tabela zbiera wartości, przy których instalacja pracuje bezpiecznie, i te, które oznaczają usterkę.
| Stan instalacji | Wskazanie manometru | Co to znaczy |
|---|---|---|
| Kocioł zimny, po nocy | 1,0 – 1,5 bara | wartość prawidłowa, docelowo 1,2 – 1,4 |
| Kocioł zimny | poniżej 1,0 bara | za mało wody, pompa zassie powietrze |
| Woda nagrzana do 60 – 70 st. C | wzrost o 0,3 – 0,6 bara | normalna praca naczynia przeponowego |
| Kocioł w pracy | powyżej 2,5 bara | uszkodzona przepona, otwiera się zawór |
Optymalne wartości na manometrze w stanie zimnym
W stanie całkowicie zimnym, gdy kocioł nie pracował przez całą noc, manometr powinien wskazywać ciśnienie w granicach od 1,0 do 1,5 bara dla domów jednorodzinnych z poddaszem. Jeśli wskazówka spada poniżej 1,0 bara, w układzie jest za mało wody i pompa obiegowa może zacząć zasysać powietrze, co grozi jej uszkodzeniem.
Reakcja na skoki ciśnienia podczas nagrzewania
Gdy kocioł ruszy i podgrzeje wodę do 60 lub 70 stopni Celsjusza, ciecz zwiększy objętość, a ciśnienie na manometrze wzrośnie zazwyczaj o 0,3 do 0,6 bara. To zjawisko normalne, za które odpowiada naczynie przeponowe przejmujące nadmiar objętości. Jeżeli jednak ciśnienie rośnie gwałtownie powyżej 2,5 bara i otwiera się zawór bezpieczeństwa, masz problem z uszkodzoną przeponą w naczyniu. Cały zestaw czynności kontrolnych przed sezonem zebrałem w tekście o tym, jak wygląda przegląd instalacji grzewczej po sezonie.
Uzupełnianie wody krok po kroku
Dopełnienie instalacji to prosty zabieg, ale wymaga precyzji, żeby nie przekroczyć bezpiecznych wartości ciśnienia w układzie.
- Znajdź zawór napełniający. W wiszących kotłach gazowych marek Vaillant, Viessmann czy Bosch siedzi od spodu urządzenia, między króćcami podłączeniowymi. W układach z kotłami na ekogroszek czy pellet zawór zwrotny znajduje się zwykle na rurze doprowadzającej zimną wodę do powrotu instalacji.
- Otwieraj go bardzo powoli, nasłuchując cichego szumu przepływającej wody.
- Obserwuj manometr i doprowadź wskazówkę do 1,2 lub 1,4 bara.
- Natychmiast zamknij zawór napełniający do oporu i upewnij się, że nie przepuszcza wody.
- Sprawdź ponownie grzejniki na piętrze, bo wtłoczona woda mogła przemieścić resztki powietrza ukrytego w rurach.
Ta sama zasada obowiązuje przy ogrzewaniu podłogowym, choć tam odpowietrzanie odbywa się na rozdzielaczu, pętla po pętli. Jak rozkłada się takie pętle i gdzie muszą wypaść dylatacje, opisałem przy układaniu pętli ogrzewania podłogowego.
Grzejnik zimny mimo odpowietrzenia – co dalej
Zdarza się, że po spuszczeniu powietrza i uzupełnieniu wody jeden konkretny grzejnik nadal odmawia współpracy i pozostaje lodowaty.
Zamulenie wymiennika i potrzeba płukania instalacji
W starszych domach z instalacją miedzianą lub stalową na dnie grzejników latami odkłada się czarny szlam z korozji i magnetytu, który blokuje przepływ od dołu. W takiej sytuacji jedynym ratunkiem jest demontaż grzejnika, wyniesienie go na zewnątrz i wypłukanie silnym strumieniem wody albo wezwanie serwisu z agregatem płuczącym.
Zablokowany trzpień zaworu termostatycznego
Drugą częstą przyczyną jest zablokowanie mosiężnego trzpienia pod głowicą termostatyczną, który po kilku miesiącach postoju w pozycji zamkniętej potrafi się zapiec. Zdejmij głowicę, odkręcając pierścień mocujący, i delikatnie poruszaj wystającym trzpieniem za pomocą kombinerek, lekko go wciskając i wyciągając. Gdy trzpień odbije pod wpływem wewnętrznej sprężyny, grzejnik zacznie grzać. Jeśli planujesz większą przebudowę ogrzewania, sprawdź wcześniej, ile realnie kosztuje ogrzewanie podłogowe w płycie.
Najczęstsze pytania o odpowietrzanie grzejników
Jakie ciśnienie powinno być w instalacji CO na zimno?
Od 1,0 do 1,5 bara przy wystudzonym kotle, najlepiej 1,2 do 1,4 bara. Po nagrzaniu wody do 60 do 70 stopni wskazanie urośnie o 0,3 do 0,6 bara i to jest normalne. Przekroczenie 2,5 bara oznacza uszkodzoną przeponę w naczyniu wzbiorczym.
Od którego grzejnika zacząć odpowietrzanie?
Od najniższej kondygnacji, idąc stopniowo w górę, a na końcu poddasze. Przed rozpoczęciem wyłącz pompę obiegową i odczekaj około dwudziestu minut, aż woda w układzie się uspokoi.
Grzejnik jest zimny mimo odpowietrzenia, co robić?
Sprawdź trzpień pod głowicą termostatyczną: po miesiącach postoju potrafi się zapiec w pozycji zamkniętej i wystarczy go poruszyć kombinerkami. Jeśli to nie pomaga, przyczyną jest zamulenie dna grzejnika magnetytem, a wtedy potrzebny jest demontaż i płukanie.
Czym odkręca się odpowietrznik w grzejniku?
Kwadratowym kluczykiem za pięć do dziesięciu złotych albo płaskim śrubokrętem, w zależności od modelu zaworka. Gwint luzuje się o maksymalnie jedną czwartą obrotu, nigdy do końca, i zawsze z naczyniem oraz szmatką pod spodem.
Powiązane artykuły
