Szlifowanie gładzi bez pyłu – żyrafa, ceny i wynajem 2026

Każdy, kto choć raz w życiu ręcznie tarł gips na ścianach przy użyciu zwykłej klockowej tarki, doskonale zna ten ból. Biały, drobny pył wiszący w powietrzu tygodniami, zapchane zatoki, zniszczone ubrania i sprzątanie, które ciągnie się w nieskończoność. Na szczęście czasy, gdy ekipa remontowa wyglądała jak stado młynarzy, bezpowrotnie minęły. Nowoczesne technologie pozwalają wykonać szlifowanie gładzi bez pyłu, a kluczem do sukcesu jest odpowiednio skonfigurowany zestaw mechaniczny. Szlifierka wysięgnikowa połączona z odpowiednim odsysaczem potrafi zebrać nawet 98 procent urobku bezpośrednio ze ściany.

Żeby jednak system zadziałał tak, jak obiecują producenci w folderach reklamowych, nie wystarczy po prostu połączyć węża z maszyną. Wielu inwestorów i początkujących wykonawców myśli, że wystarczy kupić najtańszą szlifierkę z marketu i podpiąć do niej domowy odkurzacz. To najkrótsza droga do spalenia silnika i zniszczenia filtrów w pięć minut. Bezpyłowa obróbka to proces, który wymaga zgrania parametrów technicznych, odpowiedniego doboru materiałów ściernych oraz techniki prowadzenia głowicy. W tym poradniku przejdziemy przez cały proces krok po kroku, bez owijania w bawełnę.

Z mojego doświadczenia wynika, że największym problemem na budowach nie jest brak chęci, ale brak wiedzy o fizyce przepływu powietrza. Ludzie kupują maszyny za grube tysiące, a potem klną na czym świat stoi, bo szlifierka zostawia głębokie rysy na ścianie albo odpada od sufitu. Maszyna zrobi dokładnie to, na co jej pozwolisz – nic mniej, nic więcej. Jeśli zrozumiesz, jak współpracuje szlifierka żyrafa do gipsu z systemem podciśnieniowym, Twój remont przejdzie w zupełnie inny, czystszy wymiar. Cała ta robota to ostatni etap przed malowaniem, więc jeśli dopiero zaczynasz od zera, zerknij wcześniej jak wygląda szpachlowanie ścian krok po kroku, bo od jakości nałożonej masy zależy, ile pracy zostanie szlifierce.

Dlaczego żyrafa potrzebuje specjalnego odkurzacza?

Zacznijmy od sedna – od tego, co faktycznie robi różnicę w tym zestawie. Pył gipsowy to nie taki zwykły kurz jak po wierceniu. Jest drobniutki, lekki i przykleją się elektrostatycznie do wszystkiego. Oznacza to, że zwykły filtr papierowy lub tkaninowy zapycha się nim w mgnieniu oka. Kiedy filtr się zatyka, spada siła ssania, pył zaczyna wydostawać się szczelinami wokół głowicy szlifierki i cała idea bezpyłowej pracy ląduje w koszu. Dlatego profesjonalny odkurzacz przemysłowy budowlany to absolutna konieczność, a nie luksusowy kaprys.

Najważniejszą funkcją, jaką musi posiadać maszyna ssąca do gipsu, jest system automatycznego lub elektromagnetycznego otrząsania filtra (często oznaczany skrótami Autoclean, AFC czy bicie filtra). Jak to działa w praktyce? Co kilkanaście lub kilkadziesiąt sekund odkurzacz na ułamek sekundy odwraca bieg powietrza lub uderza w filtr specjalnym elektromagnesem. Słyszysz wtedy charakterystyczne, głośne stukanie (fachowcy mówią na to, że odkurzacz kaszle). Ten proces strzepuje nagromadzony pył gipsowy prosto do zbiornika, dzięki czemu siła ciągu pozostaje na stałym, maksymalnym poziomie przez cały dzień pracy.

Żaden system odsysania nie zbierze stu procent urobku, dlatego nawet przy najlepszym zestawie zakładam na twarz porządną ochronę dróg oddechowych. Pył gipsowy jest na tyle drobny, że zwykła papierowa maseczka z apteki przepuszcza go jak sito, więc warto wiedzieć jaka maska przeciwpyłowa do gładzi sprawdzi się najlepiej – tu interesuje nas klasa filtra FFP2 lub FFP3, a nie pierwsza lepsza maska z półki.

Wielokrotnie widziałem, jak oszczędni inwestorzy próbowali podłączać szlifierki do tanich odkurzaczy warsztatowych bez otrząsacza. Taka zabawa kończy się tak samo: po obrobieniu trzech metrów kwadratowych ściany trzeba wyłączać maszynę, otwierać zbiornik i ręcznie trzepać filtr o krawędź krawężnika, generując wokół siebie chmurę pyłu. To kompletny bezsens, który marnuje czas i zdrowie. Porządny odkurzacz klasy M (przeznaczony do pyłów mineralnych o średnim zagrożeniu) to minimalny standard bezpieczeństwa na budowie.

Parametry techniczne sprzętu. Na co zwracać uwagę przy zakupie lub wynajmie?

Kiedy analizujesz specyfikację maszyn w sklepie lub wypożyczalni, nie patrz wyłącznie na moc wyrażoną w watach. Producenci budżetowego sprzętu często podają zawyżoną moc silnika (np. 2000 W), która w rzeczywistości przekłada się jedynie na wyższe rachunki za prąd i szybkie nagrzewanie się obudowy. W przypadku odkurzacza budowlanego najważniejsze są dwa parametry: podciśnienie (wyrażane w kilopaskalach – kPa lub milibarach – mbar) oraz przepływ powietrza (podawany w litrach na minutę lub metrach sześciennych na godzinę).

Dla sprawnej pracy z żyrafą odkurzacz powinien generować podciśnienie na poziomie minimum 22-25 kPa oraz przepływ powietrza nie mniejszy niż 3500 litrów na minutę. Dlaczego to takie ważne? Ponieważ nowoczesna szlifierka żyrafa do gipsu wykorzystuje podciśnienie nie tylko do zbierania pyłu, ale również do utrzymywania własnego ciężaru na suficie. Urządzenia wysokiej klasy (takie jak Festool Planex czy Mirka Leros) posiadają funkcję przyssania do powierzchni. Odkurzacz wytwarza pod głowicą taką siłę ssącą, że maszyna dosłownie przykleja się do sufitu, dzięki czemu operator nie musi dźwigać jej ciężaru (często około 4-5 kg) na wyciągniętych rękach.

Jeśli chodzi o samą szlifierkę wysięgnikową, kluczowa jest konstrukcja głowicy. Powinna być zamontowana na przegubie kardana, co pozwala na swobodne dopasowywanie się dysku do nierówności ściany pod każdym kątem. Tanie maszyny z marketów mają sztywne lub ciężko pracujące przeguby, co sprawia, że przy mocniejszym docisku krawędź tarczy wbija się w miękki gips, zostawiając trudne do usunięcia, półokrągłe karby. Zwróć też uwagę na umiejscowienie silnika. Silnik zamontowany bezpośrednio na głowicy sprawia, że maszyna jest źle wyważona i po godzinie pracy bolą barki. Znacznie lepsze są konstrukcje z silnikiem na dole rękojeści lub bezszczotkowe silniki kompaktowe na samej górze.

Papier ścierny czy siatka? Dobór materiału do obróbki mechanicznej

Wybór odpowiedniego nośnika ziarna ściernego to kolejny punkt, na którym łatwo polec wieczorem podczas przygotowań do pracy. Tradycyjne krążki papierowe z otworami wentylacyjnymi odchodzą powoli do lamusa, choć nadal są bardzo tanie. Ich największą wadą jest konieczność idealnego pokrycia otworów w papierze z otworami w stopie talerza szlifierki. Jeśli przesuniesz krążek o kilka milimetrów, system odsysania przestanie działać prawidłowo, a pył zacznie sypać się na podłogę.

Zdecydowanie lepszym, choć droższym rozwiązaniem jest nowoczesna siatka ścierna do gipsu, której granulację trzeba dobrać uważnie. Siatka (np. Mirka Abranet czy Norton Mesh) ma strukturę przypominającą gazę – cała jej powierzchnia składa się z tysięcy mikrootworów. Dzięki temu powietrze zasysane przez odkurzacz przechodzi równomiernie przez każdy centymetr kwadratowy tarczy. Pył jest natychmiast usuwany, co zapobiega zjawisku zabijania się ziarna (gdy starty gips oblepia tarczę i zamiast szlifować, zaczyna polerować i przypalać ścianę).

• Granulacja P120 – P150: Używana do wstępnego, zgrubnego wyrównywania dużych nierówności lub twardych gładzi gipsowych.
• Granulacja P180 – P220: Standardowy wybór do finalnego wykańczania większości popularnych gładzi polimerowych.
• Granulacja P240 i wyższa: Stosowana przy obróbce bardzo delikatnych gładzi gotowych pod wymagające malowanie satynowe lub natryskowe.

Pamiętaj o prostej zasadzie: szlifowanie mechaniczne jest wielokrotnie szybsze i agresywniejsze niż tarcie ręczne. Jeśli przy pracy ręcznej używałeś papieru P150, to na żyrafę załóż siatkę P180 lub nawet P220. Maszyna kręci się z prędkością kilkuset obrotów na minutę – zbyt grube ziarno w ułamek sekundy zeszlifuje gładź aż do warstwy tynku, niszcząc całą Twoją wcześniejszą pracę. Sam kiedyś popełniłem ten błąd na początku swojej kariery szpachlarza i musiałem nakładać trzecią warstwę finiszu na całym suficie w salonie.

Jak szlifować gładź mechanicznie? Technika prowadzenia żyrafy

Praca z mechaniczną szlifierką wysięgnikową wymaga wprawy i wyczucia. To nie jest walec drogowy, który trzeba dociskać do ziemi całym ciężarem ciała. Nowoczesny system bezpyłowy działa najlepiej wtedy, gdy pozwolisz maszynie pracować swobodnie, kontrolując jedynie kierunek i płynność jej ruchu. Głównym błędem nowicjuszy jest kurczowe trzymanie gryfu i napieranie na ścianę, co natychmiast skutkuje przetarciami i powstawaniem wgłębień.

Zanim włączysz silnik szlifierki, uruchom odkurzacz i przyłóż wyłączoną głowicę do ściany. Dostosuj siłę ssania na panelu odkurzacza tak, aby tarcza lekko przylgnęła do powierzchni, ale pozwalała się swobodnie przesuwać. Dopiero wtedy włącz obroty żyrafy. Maszynę prowadź płynnymi, kolistymi ruchami, przypominającymi pisanie dużych ósemek lub litery S. Nigdy nie zatrzymuj głowicy w jednym miejscu, gdy tarcza się kręci – sekunda postoju w miejscu oznacza kilkumilimetrowy dołek w miękkiej gładzi.

Wielokrotnie widziałem, jak ekipy remontowe startowały ze szlifowaniem od środka ściany, chaotycznie machając maszyną w górę i w dół. Prawidłowa technika nakazuje obróbkę strefową. Zaczynamy od góry, od styku sufitu ze ścianą, przemieszczając się pasami w dół. Szczególną ostrożność zachowaj przy narożnikach wewnętrznych i przy podłodze. Standardowa okrągła tarcza żyrafy nie dojdzie idealnie do samego rogu (zostanie mały trójkątny fragment o szerokości około 1-2 cm). Nie próbuj wciskać tam maszyny na siłę, bo uszkodzisz sąsiednią ścianę lub zetrzesz taśmę narożnikową. Te miejsca i tak trzeba wykończyć ręcznie przy użyciu specjalnej gąbki ściernej lub małej szlifierki oscylacyjnej typu delta.

Alternatywy dla żyrafy: szlifierka mimośrodowa, packa z odsysaniem i gładzenie na mokro

Żyrafa to król dużych powierzchni, ale nie zawsze ma sens jej wynajmować. Kiedy szlifuję małą łazienkę, przedpokój albo poprawiam jedną ścianę w pokoju dziecka, sięgam po zwykłą szlifierkę mimośrodową lub oscylacyjną z talerzem 125 lub 150 mm, podpiętą do odkurzacza klasy M. Sprawdza się Festool ETS 125, Mirka Deros albo Makita BO5041 z workiem odsysającym. Dwumetrowa żyrafa w ciasnym pomieszczeniu jest po prostu nieporęczna, a ręka na krótkim mimośrodzie ma lepszą kontrolę nad tym, ile materiału zbiera z każdego przejścia.

Druga opcja to ręczna packa z podłączeniem do odkurzacza – kawałek prostego sprzętu za 60-90 zł, który ma siatkowy talerz i króciec na wąż. Wciskasz wąż odkurzacza, ciągniesz packę po ścianie i pył leci prosto do zbiornika, zamiast na podłogę. To rozwiązanie dla narożników, ościeżnic i tych miejsc, do których okrągła tarcza maszyny nie dojdzie. Jest wolniej niż żyrafą, ale taniej i ciszej.

Trzecia droga to zacieranie gładzi na mokro gąbką. Zamiast szlifować na sucho, zwilżasz powierzchnię i wygładzasz świeżą gąbką typu mokra packa, ścierając nadmiar masy zanim do końca stwardnieje. Pyłu praktycznie nie ma, bo gips schodzi w postaci rzadkiej papki. Minus jest taki, że to mokra robota – powstaje błotnista breja, a efekt bywa mniej równy niż po szlifowaniu na sucho. Stosuję ten sposób tam, gdzie absolutnie nie wolno narobić kurzu, na przykład w zamieszkanym mieszkaniu z meblami pod folią.

Jak przygotować pomieszczenie i zabezpieczyć instalacje przed pyłem gipsowym

Nawet zestaw zbierający 98 procent pyłu zostawia te kilka procent, które potrafią narobić szkód. Pył gipsowy jest tak drobny, że wciska się w każdą szczelinę, dlatego przed startem zawsze odgradzam strefę roboczą od reszty domu. Wejście zasłaniam folią malarską przyklejoną taśmą do framugi – najlepiej z naciętym pionowo przejściem, żeby dało się wchodzić bez rozrywania całej zasłony. Drzwi do sąsiednich pokoi domykam i uszczelniam szparę pod nimi zwykłym ręcznikiem.

Najwięcej kłopotów robi pył, który dostaje się do instalacji. Gniazdka, włączniki i puszki zaklejam taśmą malarską, a kratki wentylacyjne i wlot rekuperacji zasłaniam folią – inaczej pył wleci w kanały i będziesz nim oddychał przez kolejne tygodnie. Klimatyzator i czujki dymu też warto na czas pracy okryć. Pamiętaj, że to ostatni brudny etap, więc gdy już posprzątasz, czeka Cię tylko gruntowanie ściany po szlifowaniu, bez zacieków i malowanie.

Osobny temat to elektronika i sprzęt. Pył gipsowy jest ścierny i działa jak papier ścierny na ruchome części – dostaje się do łożysk wentylatorów w komputerze, do prowadnic szuflad, do mechanizmu pralki czy zmywarki. Widziałem laptop, który padł po remoncie, bo wentylator zassał chmurę gipsu i się zatarł. Wszystko, czego nie da się wynieść z pomieszczenia, szczelnie owijam folią stretch albo chowam do zamykanych pokrowców. Sprzęt budowlany czyszczę dopiero na zewnątrz, nigdy w środku.

Koszt zakupu vs wypożyczenie szlifierki do gipsu cena w polskich realiach

Dla wielu osób barierą wejścia w świat bezpyłowego wykończenia wnętrz są finanse. Profesjonalny zestaw, który gwarantuje bezawaryjną pracę przez lata i faktyczne zachowanie czystości na budowie, to spory wydatek. Przykładowo, markowy odkurzacz przemysłowy budowlany z systemem AFC (np. Bosch GAS 35 M AFC lub Makita VC4210M) to koszt rzędu 2500-3500 złotych. Do tego dobra szlifierka żyrafa do gipsu (np. Flex, Festool czy Mirka) to kolejne 3000-6000 złotych. Łącznie mówimy o inwestycji na poziomie 6000-9500 zł. Dla firmy wykonawczej to koszt, który zwraca się po kilku realizacjach, ale dla osoby robiącej prywatny remont jednego domu to wydatek ekonomicznie nieuzasadniony.

Na szczęście w Polsce bardzo dobrze rozwinięty jest rynek najmu profesjonalnego sprzętu budowlanego. Wypożyczalnie narzędzi (zarówno ogólnokrajowe sieciówki, jak i lokalne punkty w mniejszych miastach) oferują kompletne zestawy do bezpyłowego szlifowania. Ile to kosztuje? Średnio wypożyczenie szlifierki do gipsu cena waha się w granicach 80-120 złotych za dobę. Za porządny odkurzacz z otrząsaczem zapłacisz kolejne 60-90 zł za dobę. Wynajmując cały komplet na weekend (piątek po południu – poniedziałek rano), zamkniesz się zazwyczaj w kwocie 300-400 złotych. Jeśli przy okazji kompletujesz resztę sprzętu na remont, sprawdź zestawienie jakie materiały i sprzęt do szpachlowania warto mieć pod ręką, zanim w ogóle dojdziesz do etapu szlifowania.

• Koszt zakupu siatek ściernych na własny koszt (wypożyczalnia nie daje materiałów eksploatacyjnych): ok. 50-100 zł za paczkę 25 sztuk.
• Wymóg wpłaty kaucji zwrotnej: zazwyczaj od 200 do 500 zł za urządzenie.
• Konieczność zwrotu sprzętu w stanie czystym (za oddanie zapchanego odkurzacza wypożyczalnia może potrącić z kaucji koszt czyszczenia filtrów).

Biorąc pod uwagę powyższe wyliczenia, dla przeciętnego inwestora opcja najmu jest absolutnym strzałem w dziesiątkę. Otrzymujesz do rąk sprzęt najwyższej klasy, gotowy do ciężkiej pracy, z ubezpieczeniem serwisowym, a po skończonym remoncie oddajesz go i nie musisz się martwić, gdzie przechowywać dwumetrową maszynę w bloku. Warunek jest jeden: przed odbiorem sprzętu z wypożyczalni upewnij się, że pracownik przeszkolił Cię z obsługi i sprawdził stan techniczny filtrów w odkurzaczu przy Tobie.

Najczęstsze błędy podczas bezpyłowej obróbki mechanicznej

Praca z żyrafą i odkurzaczem wydaje się prosta, ale diabeł tkwi w szczegółach. Najczęstszym grzechem, jaki nagminnie występuje na budowach, jest ignorowanie komunikatów ostrzegawczych wysyłanych przez sprzęt. Nowoczesne odkurzacze klasy M posiadają akustyczny sygnalizator spadku przepływu powietrza (głośne piszczenie). Jeśli odkurzacz zaczyna piszczeć, oznacza to, że prędkość powietrza w rurze spadła poniżej 20 m/s. Co wtedy robi większość ludzi? Nic, pracują dalej, myśląc, że to chwilowy błąd elektroniki. A to jasny znak, że worek jest pełny, filtr jest całkowicie oblepiony albo wąż ssący się załamał.

Kolejny kardynalny błąd to szlifowanie gładzi, która nie wyschła do końca. Gips szpachlowy po nałożeniu może wydawać się biały i suchy z wierzchu już po kilku godzinach, ale w środku, przy samej ścianie, nadal pozostaje wilgotny. Jeśli wjedziesz tam mechaniczną tarczą o wysokich obrotach, wilgotna masa natychmiast oblepi siatkę ścierną, wejdzie w kanały ssące głowicy i zacementuje filtry w odkurzaczu. Zamiast szlifowania będziesz miał wielogodzinne skrobanie maszyn i kosztowną wymianę filtrów głównych. Schnięcie gładzi w optymalnych warunkach (temperatura powyżej 15 stopni i sprawna wentylacja) trwa minimum 24-48 godzin i tego czasu po prostu nie da się oszukać.

• Używanie odkurzacza bez dedykowanego worka flizelinowego (zbieranie gipsu bezpośrednio do plastikowego zbiornika niszczy filtr główny w kilka godzin).
• Zbyt mocne dociskanie głowicy do sufitu przy wyłączonej funkcji wspomagania podciśnieniowego.
• Praca ze zużytą siatką ścierną (brak ostrości ziarna powoduje, że operator mocniej naciska maszynę, co przegrzewa silnik).
• Szarpanie za wąż ssący w celu przesunięcia odkurzacza (często kończy się to pęknięciem rury lub wyrwaniem gniazda przyłączeniowego).

Warto też wspomnieć o technice czyszczenia samego sprzętu po pracy. Wielu wykonawców po zakończeniu szlifowania odłącza wąż i wydmuchuje pył z silnika szlifierki przy użyciu kompresora wewnątrz zamkniętego pomieszczenia, które właśnie z takim trudem utrzymywali w czystości. Wszystkie czynności konserwacyjne, czyszczenie filtrów czy opróżnianie zbiornika odkurzacza przeprowadzaj zawsze na zewnątrz budynku, na wolnym powietrzu, stojąc z wiatrem, aby resztki pyłu nie wróciły na świeżo obrobione ściany.

Porównanie metod: szlifowanie ręczne vs maszynowe bezpyłowe

Porównajmy to na chłopski rozum: tradycyjne tarcie ręczne kontra żyrafa z odkurzaczem. Różnice są widoczne gołym okiem w każdym aspekcie: od tempa pracy, przez jakość finalną, aż po stan zdrowia Twojego kręgosłupa i płuc po całym dniu na budowie.

Szlifowanie ręczne przy użyciu packi to rozwiązanie najtańsze (kosztuje tyle, co tarka za 15 zł i kilka arkuszy papieru), ale okupione potężnym wysiłkiem fizycznym. Wydajność przeciętnego człowieka pracującego ręcznie to maksymalnie 15-20 metrów kwadratowych ścian na godzinę. Przy suficie ta wartość spada o połowę, bo ręce błyskawicznie mdleją od pracy w górze. Do tego dochodzi potworne zapylenie, które przenika przez najmniejsze szczeliny w drzwiach do innych pomieszczeń mieszkalnych.

Wprowadzenie na stanowisko pracy zestawu z żyrafą to zmienia wszystko. Praca na sucho przy użyciu maszyny wysięgnikowej pozwala jednej osobie bez większego zmęczenia obrobić nawet 60-80 metrów kwadratowych powierzchni w ciągu jednej godziny. Głowica maszyny utrzymuje tarczkę równolegle do ściany – nie ma szans na wciśnięcie palcem w jedno miejsce, co jest najczęstszą przyczyną dołków przy ręcznym szlifowaniu. I to chyba najlepsza część: po robocie jest czysto. Możesz pracować w normalnym ubraniu roboczym, bez konieczności noszenia ciężkich kombinezonów malarskich, a po skończonej pracy podłogę wystarczy po prostu przetrzeć wilgotnym mopem.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki odkurzacz do żyrafy do gipsu wybrać?

Odkurzacz musi być klasy M z automatycznym otrząsaniem filtra (AFC) oraz podciśnieniem minimum 22-25 kPa i przepływem powyżej 3500 l/min. Sprawdzą się modele Bosch GAS 35 M AFC czy Makita VC4210M. Zwykły odkurzacz warsztatowy bez otrząsacza zatka się po kilku metrach kwadratowych.

Jaka gradacja siatki na gładź jest najlepsza?

Do finalnego wykańczania większości gładzi polimerowych używaj siatki P180 lub P220. Do zgrubnego wyrównywania twardych gładzi gipsowych sięgnij po P120-P150, a pod malowanie satynowe po P240. Pamiętaj, że maszyna szlifuje agresywniej niż ręka, więc bierz ziarno o stopień drobniejsze niż przy pracy ręcznej.

Czy żyrafa rysuje ściany?

Rysuje wtedy, gdy za mocno dociskasz głowicę, używasz zbyt grubego ziarna albo zatrzymujesz kręcącą się tarczę w jednym miejscu. Przy prawidłowej technice – płynne koliste ruchy, lekki docisk, głowica na przegubie kardana – maszyna zostawia gładką powierzchnię. Karby najczęściej robi krawędź tarczy wbita w miękki gips pod złym kątem.

Wypożyczyć czy kupić szlifierkę do gładzi?

Przy jednorazowym remoncie domu czy mieszkania zdecydowanie wypożyczyć – komplet żyrafa plus odkurzacz na weekend to 300-400 zł, a zakup profesjonalnego zestawu kosztuje 6000-9500 zł. Kupno opłaca się dopiero firmom wykonawczym, którym sprzęt zwraca się po kilku realizacjach.

Ile schnie gładź przed szlifowaniem?

W temperaturze powyżej 15 stopni i przy sprawnej wentylacji gładź schnie minimum 24-48 godzin. Wierzch potrafi zbielać już po kilku godzinach, ale warstwa przy ścianie zostaje wilgotna dłużej. Szlifowanie niedoschniętej masy oblepia siatkę i cementuje filtry w odkurzaczu, więc tego czasu nie warto skracać.