Lakier bazowy i bezbarwny – proporcje i 15 minut przerwy

Natrysk lakieru bazowego pistoletem - lakiernik w pełnej odzieży ochronnej

Bazy przed klarem się nie przeciera papierem. Po ostatniej warstwie czekasz około 15 minut w 20 stopniach, aż cała powierzchnia równo zmatowieje, przechodzisz ją lekko ściereczką lepką i od razu kładziesz lakier bezbarwny. Szlif bazy na sucho robisz tylko punktowo, gdy osiadł na niej pyłek, i takie miejsce dostaje potem cienką warstwę bazy na nowo. Te piętnaście minut ma znaczenie: po dziesięciu ziarno metaliku jeszcze pływa i utonie pod kolejną warstwą, po trzydziestu baza rozpuszczalnikowa zaczyna przesychać chemicznie i klar nie zwiąże się z nią tak, jak powinien.

System dwuwarstwowy dzieli role: lakier bazowy daje kolor i efekt, lakier bezbarwny daje odporność i połysk. Baza po wyschnięciu jest głęboko matowa i zetrzesz ją paznokciem, klar bez bazy to tylko przezroczysta skorupa. Pomalowanie jednego elementu, na przykład błotnika albo drzwi, zajmuje 3-4 godziny łącznie z przygotowaniem, a materiał na taki element kosztuje 120-250 zł w cenach z 2026 roku.

Podkład szlifuje się do gradacji, której baza już nie wyciągnie

Podkład akrylowy wyprowadzasz na sucho papierem P600 na krążku z przekładką miękką, na mokro P1000 albo P1200. Rysa po P320 zostawiona pod metalikiem będzie widoczna z trzech metrów, bo drobiny aluminium ustawiają się w bruździe inaczej niż na płaszczyźnie i tworzą ciemniejszą smugę. Powierzchnie pod cieniowanie matujesz włókniną ścierną czerwoną albo szarą z pastą matującą, nie papierem.

Po szlifowaniu przedmuchujesz element sprężonym powietrzem pod ciśnieniem około 6 barów, ze szczególną uwagą na szczeliny, obrzeża i miejsca pod uszczelkami. Stamtąd pył wychodzi dopiero wtedy, gdy pistolet dmuchnie w to miejsce mgłą lakierniczą. Odtłuszczasz metodą dwóch ściereczek: pierwszą, obficie zmoczoną zmywaczem silikonowym, rozpuszczasz brud, drugą, suchą z mikrofibry, natychmiast go zbierasz. Czekanie, aż zmywacz odparuje sam, zostawia tłuszcz tam, gdzie był. Na koniec ściereczka lepka, trzymana luźno, bez dociskania.

Gdy w trakcie malowania na bazę siądzie pyłek, odczekaj pełne 15 minut do wyschnięcia, zeszlifuj go na sucho krążkiem P1500 albo finiszerem na kostce, przetrzyj ściereczką antystatyczną i połóż w to miejsce cienką warstwę bazy. Skrobanie mokrej bazy paznokciem zostawia ślad, którego nie zamaskujesz.

Elementy karoserii pokrywane lakierem natryskowym w warsztacie samochodowym

Proporcje: lakier bazowy 1:1, klar 2:1 z utwardzaczem

Baza rozpuszczalnikowa idzie standardowo 1:1, czyli 100 ml lakieru na 100 ml rozcieńczalnika do wyrobów bazowych. To proporcja objętościowa, mierzona w kubku z podziałką stojącym na poziomym blacie, z kreską na wysokości oczu. Kubek kosztuje 2-4 zł i jest tańszy niż jedna nieudana próba. Rozcieńczalnik musi być dedykowany do bazy – tani uniwersalny nitro za kilkanaście złotych za litr zwarzy lakier w kaszę, której mieszanie już nie uratuje. Bazy wodne, takie jak Cromax Pro czy Sikkens Autowave, rozcieńcza się w innym zakresie: 10-20 procent dedykowanego rozcieńczalnika wodnego, z kontrolą lepkości wypływem.

Lakier bezbarwny jest dwuskładnikowy i pomyłka o 5 procent w ilości utwardzacza kończy się źle w obie strony. Za mało – klar nie stwardnieje do końca i po tygodniu nadal lepi się pod kciukiem. Za dużo – powłoka jest krucha i pęka po pierwszej zimie, zwykle najpierw na krawędziach. Proporcje podaje się objętościowo, chyba że karta techniczna mówi o pomiarze wagowym. Od klasy klaru zależy, ile rozcieńczalnika w ogóle wolno dolać:

Typ lakieru bezbarwnego Klar : utwardzacz Rozcieńczalnik akrylowy Przykład produktu
MS, medium solid 2:1, czyli 500 ml : 250 ml 10-20 procent, 75-150 ml Novol Novakryl 590
HS, high solid 2:1, czyli 500 ml : 250 ml 0-5 procent, 0-37 ml Boll HS 2:1
VHS i UHS, ultra high solid 2:1 albo 3:1, 500 ml : 166 ml 0-5 procent, 0-25 ml Troton Master VHS

Mieszasz patyczkiem pełną minutę, zgarniając materiał ze ścianek i z dna. Utwardzacz jest rzadszy od klaru i lubi zostać przy ściance, a niedomieszany fragment daje później matową plamę. Jeżeli producent przewiduje czas indukcji, odczekaj po wymieszaniu 5 minut.

Gęstość gotowej mieszanki sprawdzasz kubkiem Forda numer 4 w 20 stopniach, licząc czas od odsłonięcia otworu do przerwania strugi. Dla klaru MS wypływ powinien wynosić 16-18 sekund, dla HS i VHS 18-20 sekund. Za gęsty materiał da skórkę pomarańczy, za rzadki spłynie firankami. Gdy czas jest za długi, dolewasz po 2 procent rozcieńczalnika akrylowego i mierzysz ponownie. Kubek Forda kosztuje 60-150 zł. Puszki trzymaj w temperaturze roboczej co najmniej dobę przed malowaniem – klar z magazynu o temperaturze 8 stopni ma wypływ dłuższy o kilka sekund i kusi do rozcieńczenia, a po ogrzaniu w kabinie ta sama mieszanka okazuje się za rzadka.

Osoba w kombinezonie ochronnym wlewa lakier do pojemnika miarowego z podziałką

Dwie warstwy bazy, dwie warstwy klaru i stała kolejność

Baza idzie na dwie warstwy, przy kolorach o słabym kryciu na trzy. Pierwsza jest kryjąca, grubości 15-20 mikronów. Druga przy metalikach to warstwa efektowa, chmurkowa: kładziesz ją z 25-30 cm, przy ciśnieniu niższym o mniej więcej 0,5 bara, żeby ziarno ułożyło się równolegle do powierzchni. Odparowanie w 20 stopniach trwa 10-15 minut, w 15 stopniach rośnie do 20-25 minut, w 28 stopniach spada do 8 minut. Nagrzewnica tego nie skróci, bo podgrzanie od góry zamknie powierzchnię i uwięzi rozpuszczalnik pod spodem. Test robisz pod światło: jeżeli gdziekolwiek widać połysk, baza jeszcze pracuje, a kolejna warstwa położona na mokrą bazę daje po zaklarowaniu jaśniejsze i ciemniejsze plamy.

  1. Przemyj element zmywaczem silikonowym metodą dwóch ściereczek i przejedź ściereczką antystatyczną.
  2. Nałóż pierwszą, kryjącą warstwę bazy z odległości 15-20 cm przy ciśnieniu 2,0 bara na pistolecie HVLP.
  3. Odczekaj 10-15 minut w 20 stopniach, aż cała powierzchnia zmatowieje równomiernie.
  4. Nałóż drugą warstwę bazy razem z cieniowaniem, odczekaj kolejne 15 minut i przetrzyj delikatnie ściereczką lepką.
  5. Odmierz klar i utwardzacz w kubku w proporcji z karty technicznej, mieszaj patyczkiem przez 60 sekund.
  6. Wylej pierwszą warstwę kontaktową klaru przy 1,8-2,0 bara, na 50-60 procent docelowej grubości. Odczekaj 8-12 minut.
  7. Wylej drugą, pełną warstwę na gładko. Zostaw do utwardzenia na 24 godziny w 20 stopniach albo 30 minut w 60 stopniach.

Odstęp między warstwami klaru krótszy niż 5 minut kończy się zaciekami, bo druga warstwa pływa po niezgęstniałej pierwszej. Dłuższy niż 20 minut przy szybkim utwardzaczu też jest błędem, bo warstwy przestają się łączyć.

Do bazy bierzesz dyszę 1,2-1,3 mm, do klaru 1,3-1,4 mm. Mniejsza dysza daje drobniejszą atomizację i równiejsze ułożenie metaliku, większa podaje tyle materiału, żeby klar się rozlał. Pistolet HVLP pracuje przy niższym ciśnieniu na kapie i daje mniej mgły, RP przy wyższym i szybciej wylewa. Odległość trzymasz stałą, 15-20 cm, prowadzisz pistolet równolegle do powierzchni, nie łukiem od nadgarstka, z zakładką pasm na 50 procent szerokości strumienia. Szerokość strumienia ustawiasz przy pełnym kubku na kartonie, a prędkość prowadzenia próbujesz na kawałku blachy albo starym błotniku. Średnice pod konkretne materiały zebrałem w zestawieniu o tym, jaka dysza do pistoletu lakierniczego pasuje do czego.

Baranek, firanki i gazowanie mają konkretne przyczyny

Baranek, czyli skórka pomarańczy, powstaje przy ciśnieniu na pistolecie poniżej 1,5 bara, przy zbyt gęstej mieszance albo gdy w garażu jest mniej niż 15 stopni – lakier nie zdąży się rozlać przed zżelowaniem. Lekki baranek zeszlifujesz papierem P2000 i wypolerujesz pastą. Firanki biorą się ze zbyt grubej drugiej warstwy klaru albo ze skróconego odparowania, a zaciek sięgający do bazy oznacza szlif do podkładu i lakierowanie elementu od nowa. Raz dolałem do klaru rozcieńczalnika uniwersalnego, bo dedykowany się skończył – po dwóch godzinach powłoka zwarzyła się i odeszła płatami od bazy, a komplet materiału na cały zderzak poszedł do kosza.

Gazowanie, czyli tysiące mikroskopijnych pęcherzyków w klarze, i zamglenie to skutek położenia klaru na bazę, z której nie wyszły jeszcze rozpuszczalniki. Siedzą w głębi powłoki, więc polerowanie ich nie usunie i zostaje zeszlifowanie oraz powtórka. Gdy powłoka wyszła dobrze, ale bez głębi, sprawa kończy się na wykończeniu – kolejność gradacji papieru i dobór past opisuje poradnik o polerowaniu lakieru po malowaniu.

Ten system nie nadaje się do drewna. Jest zaprojektowany pod sztywne podłoże, głównie blachę i tworzywa z podkładem, a drewno zmienia wymiary o 2-4 procent w poprzek włókien i sztywna powłoka akrylowa pęka wzdłuż słojów po pierwszym pełnym cyklu wilgotnościowym. Do stolarki idą lakierobejce, lakiery poliuretanowe do drewna albo oleje – liczbę warstw i rodzaj preparatu podpowiada wpis o tym, jaki wybrać lakier do okien drewnianych.

Utwardzacz, zużycie i termin klarowania

Czy do lakieru bazowego dodaje się utwardzacz?

W klasycznym systemie dwuwarstwowym nie. Baza wiąże fizycznie, przez odparowanie, a chemicznie utwardza się dopiero klar położony na wierzchu. Wyjątki są dwa: niektóre bazy podkładowe i systemy trójwarstwowe z perłą, gdzie producent zaleca około 5 procent utwardzacza akrylowego dla stabilności. Sprawdzasz to w karcie technicznej konkretnego produktu, a nie u sprzedawcy.

Ile bazy zejdzie na jeden element?

Na błotnik albo drzwi osobowego auta idzie zwykle 150-250 ml gotowej mieszanki bazy, czyli 75-125 ml samego lakieru. Kolory słabo kryjące, głównie czerwienie i żółcienie, potrafią zjeść dwa razy tyle i wymagają trzeciej warstwy albo podkładu barwionego w odcieniu zbliżonym do docelowego.

Ile czasu ma baza przed nałożeniem klaru?

Najwyżej 24 godziny w 20 stopniach dla bazy rozpuszczalnikowej. Później baza przesycha chemicznie i klar nie zwiąże się z nią. Po przekroczeniu terminu zmatuj bazę włókniną szarą i połóż jeszcze jedną cienką warstwę bazy przed klarowaniem. Klar możesz też mieszać wagowo, ale proporcja objętościowa 2:1 nie równa się wagowej – zwykle na 100 g klaru wypada 50-52 g utwardzacza, a dokładną liczbę podaje karta techniczna i potrzebna jest waga z dokładnością do 0,1 grama.

Zbigniew Majewski
O autorze

Zbigniew Majewski

40 lat w branży budowlanej – najpierw jako fachowiec na budowach w całej Polsce, potem jako właściciel lokalnej firmy remontowo-budowlanej. Przeszedł przez setki realizacji: od malowania kawalerki po generalne remonty kamienic i docieplenia bloków. Na blogu dzieli się praktyczną wiedzą, którą zdobył robiąc to własnymi rękami. Bez lania wody, bez marketingowych haseł – tylko sprawdzone porady majstra, który wie, ile kosztuje błąd na budowie.